De herfst is mijn favoriete seizoen. Terwijl veel mensen treurig worden van kortere dagen, mistige ochtenden en bomen die langzaam kaal worden, voel ik juist opluchting. De natuur schakelt een tandje terug, laat van alles los en doet ons ieder jaar opnieuw voor hoe dat eruitziet. Zonder drama. Zonder weerstand. Waarom vinden wij dat zo ingewikkeld?

‘Laat het toch los!’ Na een verbroken relatie, een ruzie, een teleurstelling of een pijnlijke opmerking is dit ongeveer het meest gebruikte en goedbedoelde advies dat we elkaar geven. Alsof je ergens in je hoofd een knop kunt omzetten en het daarna klaar is. Toch hebben onze lichamen er geen enkel probleem mee; die zuchten, zweten, winden, boeren, schilferen, vernieuwen en ontlasten (als het goed is) er lustig op los! Maar onze hoofden hebben er duidelijk meer moeite mee. Die verzamelen van alles, kauwen én herkauwen er vervolgens nog het liefst op.

Los-vast

Jarenlang koos ik voor een snellere oplossing: alcohol & co. Die deden precies waarvoor ik ze had ingehuurd. Ze dempten de onrust, zetten het volume van mijn hoofd zachter en gaven me even het gevoel dat alles weer klopte. Tenminste… dat dacht ik. Achteraf had het weinig met loslaten te maken. Ik probeerde vooral niets te voelen. Maar daar hoef je gelukkig geen drankprobleem voor te hebben. We hebben allemaal zo onze manieren om ongemak niet te hoeven voelen. De een schenkt een glas in, de ander werkt nog wat harder, gaat sporten, scrollen, eten, zorgen, piekeren of stort zich op de volgende cursus persoonlijke ontwikkeling. De verpakking verschilt, het verlangen eronder vaak niet: rust, ontspanning, verbinding of gewoon even geen gedoe in je hoofd.

Dat verlangen herken ik maar al te goed. En juist daardoor begon mijn vraag te veranderen. Want hoe harder ik probeerde iets los te laten, hoe steviger ik het leek vast te pakken.

Energy in motion

Het Engelse woord emotion vind ik daarom zo treffend. Misschien is het taalkundig complete onzin, maar ik hoor er bijna vanzelf energy in motion in. Gevoelens willen niet worden opgelost, verdoofd of weggedrukt. Ze willen bewegen.

De Amerikaanse psycholoog Joan Rosenberg vertelt in een TED-talk iets wat mij enorm geruststelde. Volgens haar duurt de lichamelijke golf van een emotie vaak verrassend kort, tenminste als we die niet voortdurend blijven voeden met nieuwe gedachten. Niet de emotie houdt ons gevangen, maar het verhaal dat we onszelf er vervolgens steeds opnieuw over vertellen. Dat deed me denken aan Letting Go van de Amerikaanse psychiater David Hawkins. Ik las het boek in één ruk uit. Pagina na pagina beschreef Hawkins hoe deze manier van loslaten zijn gezondheid, relaties en innerlijke rust had veranderd. Ik sloeg het boek dicht en dacht: oké… en nu? Waar is de methode? Waar is het stappenplan?

Pas toen ik terugbladerde, ontdekte ik dat ik straal over de uitleg heen had gelezen. Niet omdat die ingewikkeld was, maar juist omdat hij zó eenvoudig was dat mijn hoofd hem blijkbaar niet serieus had genomen. Volgens Hawkins begint loslaten niet met iets doen, maar met stoppen met doen. Met de bereidheid een gevoel volledig toe te laten, zonder het onmiddellijk weg te drukken, te analyseren of op te lossen. Dat klinkt bijna teleurstellend eenvoudig. Juist omdat we van jongs af aan alles hebben geleerd, behalve hoe we met onze gevoelens kunnen dealen. Zodra verdriet, angst, schaamte of boosheid zich aandient, schieten we in actie. We drukken het weg, verklaren het of zoeken afleiding. Alles, behalve het ene waar een emotie het meest naar verlangt: domweg even gevoeld worden.

Wandelen | Kaapse Bossen (Doorn)

Vanaf eind oktober veranderen de Kaapse Bossen in één grote vlammenzee van geel, koper en rood. Alsof de bomen ieder jaar opnieuw bewijzen dat loslaten geen verlies hoeft te zijn, maar ook een vorm van schoonheid kan zijn. Download de route ‘Hoogtepunten Kaapse Bossen (8,5 km) gratis op natuurmonumenten.nl met als letterlijk hoogtepunt de Uitzichttoren De Kaap (26m).

Fietsen

Veluwezoomroute (46 km). Download de route op regioarnhem.com

Lezen | Als je wereld instort

When things fall apart – Pema Chödrön.

Soms komt loslaten niet omdat je er klaar voor bent, maar omdat het leven je geen andere keuze laat. Een warm, wijs en troostrijk boek over omgaan met verlies, verandering en alles wat je niet kunt controleren.

Kijken | Inside Out

Een ontroerende animatiefilm voor jong én oud, over de verrassend belangrijke rol van verdriet. Soms doet één film meer voor je emotionele ontwikkeling dan tien zelfhulpboeken.

Persoonlijke afwikkeling

Daarom stellen we de verkeerde vraag. Niet: hoe laat ik dit gevoel los? Maar: wie probeert hier eigenlijk zo krampachtig vast te houden?

We zijn ons hele leven bezig iemand te worden. Vanaf onze geboorte verzamelen we een naam, een geschiedenis, diploma’s, successen, mislukkingen, karaktereigenschappen, overtuigingen en littekens. Van al die losse onderdelen bouwen we zorgvuldig een identiteit die we vervolgens met hand en tand beschermen. We willen slim gevonden worden, aardig, succesvol, sterk of onafhankelijk en schieten in de stress zodra iemand morrelt aan het beeld dat we van onszelf hebben opgebouwd. Het kost nogal wat energie om de hele dag ‘iemand’ te moeten zijn. Daarom zeg ik tegenwoordig weleens dat ik niet meer aan persoonlijke óntwikkeling doe, maar aan persoonlijke áfwikkeling. Niet steeds iets toevoegen, maar onderzoeken wat je allemaal bent gaan geloven over jezelf. Niet bouwen, maar afpellen. Niet nóg een identiteit verzamelen, maar langzaam ontdekken wat je allemaal niet bent. En op die manier ervaren wat je wél bent.

Luisteren | Autumn Leaves

Misschien wel het meest bezongen herfstlied ooit. Van Nat King Cole tot Bob Dylan en van Edith Piaf tot Ed Sheeran: iedereen geeft er een eigen kleur aan. Mijn favoriet blijft Chet Baker, maar blader vooral zelf eens door de tientallen versies op Spotify. Net als de herfst is geen uitvoering hetzelfde.

Ruiken | een bos na een regenbui

Wetenschappers noemen die geur petrichor, veroorzaakt door bodembacteriën en planten. Ik noem het gewoon de melancholieke geur van dood en verderf waardoor je vanzelf afdaalt in jezelf.

De storyteller

Dat klinkt zweveriger dan het is. De mooiste aanwijzing krijgen we iedere nacht cadeau. Wanneer je diep slaapt, is jouw persoonlijkheid namelijk even nergens te bekennen. Je bent dan even geen manager, kunstenaar, partner, patiënt, succesvolle ondernemer of mislukkeling. Toch klopt je hart door, herstel je en blijf je ademen. Het leven functioneert verrassend goed zonder ons voortdurende commentaar. Dat commentaar kennen we allemaal. De één noemt het ‘t ego, de ander de innerlijke criticus. Zelf noem ik het liever de storyteller. Dat onvermoeibare stemmetje dat van ieder ongemakkelijk gevoel onmiddellijk een compleet verhaal maakt. Hij vergelijkt, voorspelt, veroordeelt, verdedigt en schrijft alvast het script voor morgen en de rest van je leven. Geef hem één vervelende opmerking en hij produceert binnen vijf minuten een complete Netflix-serie, inclusief cliffhanger.

Vroeger dacht ik dat ik die storyteller wás. Inmiddels zie ik hem meer als een overijverige scenarioschrijver. Soms komt hij met een bruikbaar idee, maar meestal praat hij vooral veel. Dat ontdekte ik toen ik me realiseerde dat ik niet zozeer worstelde met mijn gevoelens, maar met de verhalen óver mijn gevoelens. Boosheid was zelden het probleem. Het verhaal dat ik mezelf erover vertelde wel. Verdriet duurde vaak korter dan het drama dat mijn hoofd ervan maakte. En angst? Die bleek opvallend vaak gebaseerd op gebeurtenissen die nooit plaatsvonden.

Wanneer mijn storyteller weer overuren maakt, heeft hij mijn toekomst binnen de kortste keren uitgestippeld, inclusief alle rampscenario’s die zich volgens hem ongetwijfeld gaan voltrekken. Gelukkig krijg ik hem steeds vaker in de smiezen en hoef ik alleen maar tegen mezelf te zeggen: ‘Ja hoor… daar ging je weer.’

Dat ene zinnetje heeft me meer opgeleverd dan al mijn analyses bij elkaar. Want zodra ik zie dat ik weer volledig opga in mijn eigen verhaal, bén ik dat verhaal al niet meer. Anders zou ik het immers niet kunnen opmerken. Er ontstaat ruimte. Geen engelenkoor of vuurwerk. Gewoon een beetje stilte.

Planten | bloembollen

Tulpen, narcissen of krokussen plant je juist wanneer de natuur lijkt af te sterven. Een mooier bewijs dat loslaten en vertrouwen soms hetzelfde zijn, ken ik eigenlijk niet.

Schrijven | een brief die je nooit verstuurt

Schrijf alles op wat je zou willen zeggen. Vouw hem dicht. Bewaar hem of verbrand hem. Soms hoeft een gesprek alleen maar in jezelf plaats te vinden.

Leren | vallende bladeren

Er bestaat geen boom die zich aan zijn bladeren vastklampt. Misschien weten bomen iets wat wij ieder najaar opnieuw mogen leren.

Easy does it

Juist daarom probeer ik tegenwoordig iets minder hard aan mezelf te werken. Dat klinkt best vreemd uit de mond van iemand die jarenlang alles las wat los en vast zat over gezondheid, psychologie, verslaving en bewustzijn. Ik ben nog steeds nieuwsgierig, maar minder geïnteresseerd in nóg een methode die belooft mij een betere versie van mezelf te maken.De grootste veranderingen in mijn leven begonnen meestal verrassend eenvoudig. Met een vraag. Een inzicht. Of de bereidheid om even te blijven zitten in plaats van direct weg te rennen.

Dat betekent niet dat loslaten hetzelfde is als passief worden. Stoppen met gedrag waarvan je weet dat het je niet goed doet, grenzen stellen, verantwoordelijkheid nemen of een lastig gesprek voeren vragen juist om daadkracht. Loslaten betekent niet dat je achterover gaat leunen en de boel maar laat gebeuren. Het betekent dat je ophoudt energie te verspillen aan een gevecht met de werkelijkheid. Dat je stopt met trekken aan een deur waarop al die tijd al ‘duwen’ stond.

Hoe ouder ik word, hoe meer ik begin te vermoeden dat het leven niet gaat over steeds meer worden. Volgens mij gaat het juist over steeds minder iemand hoeven zijn. Minder verdedigen. Minder controleren. Minder verklaren. Minder bang zijn dat de buitenwereld ontdekt dat je het ook allemaal niet precies weet. Dat laatste vond ik jarenlang een ongemakkelijke gedachte. Inmiddels ervaar ik het als een enorme opluchting. Ik hoef niet voortdurend de slimste, sterkste of meest evenwichtige versie van mezelf te zijn. Sterker nog, die bestaat waarschijnlijk helemaal niet. Dát is voor mij de grootste bevrijding. Niet zozeer ontdekken wie je bent, maar langzaam ontdekken wat je allemaal niet hoeft te zijn.

En daarmee ben ik weer terug bij mijn geliefde herfst. Een boom verliest zijn bladeren niet omdat hij gefaald heeft. Hij laat ze los omdat het seizoen daarom vraagt. Omdat wat nu verdwijnt ruimte maakt voor iets nieuws. Wij mensen willen dat proces graag overslaan. We verlangen naar een nieuw begin, maar liever zonder afscheid te nemen van het oude. We willen rust, maar zonder onze drukte op te geven. Vrijheid, maar wel met volledige controle. Verandering, zolang we zelf maar niet hoeven te veranderen. Geen wonder dat we soms het gevoel hebben vast te lopen. En voor je het weet maakt de storyteller daar weer een heel verhaal van. Alleen al het besef daarvan maakt dat het verhaal jóu een beetje loslaat. Dat scheelt een slok op een borrel.

Easy does it. Er zit daarom iets heerlijks ongecompliceerds in de herfst. Niets probeert meer indruk te maken. Alles wat zijn tijd heeft gehad, mag gaan. Met als toegift dat we er gelukkig wél weer een uur bij krijgen.

Download Salt artikel