Op zoek naar de waarde van leegte in een overvolle wereld, luidt de subtitel van het boek van Miriam Evers dat gaat over de wijsheid van ‘Ma’; een eeuwenoud Japans begrip. ‘Ma’ staat voor de tussenruimte waar niets lijkt te gebeuren – en juist alles ontstaat. In Japan is dit vanzelfsprekend. Hier noemen we het meestal ‘tijdverspilling’; een woord met een hogere scrabblewaarde, maar met ‘Ma’ word je een stuk gelukkiger.

‘Wacht even!’ Dit waren - vrees ik – mijn meest gebruikte twee woorden in mijn dagelijkse repertoire. Ik hoorde het me te pas en te onpas roepen. Het had alleen niets met bewust wachten te maken, maar functioneerde eerder als een soort rem – als letterlijke stopwoorden – in mijn vaak haastige leven. En dat is tegelijk de paradox, want aan de ene kant maande ik alles en iedereen – inclusief mijn hond en mezelf – tot voortdurend ‘even wachten’, terwijl ik ondertussen alles ‘even snel’ probeerde te doen…Want hoe meer en hoe sneller ik mijn to-do lijst had afgevinkt, hoe eerder ik mijn verdiende rust zou ervaren. Althans dat maakte ik mezelf wijs; het lijstje was natuurlijk nooit klaar en zo bleef ik maar doorgaan; met het trappen op de gaspedaal en de rem tegelijk. Dodelijk vermoeiend. Herkenbaar?

Paniek

Ook Miriam Evers bleef maar doorgaan, vertelt ze in het begin van haar boek. ‘Wanneer de stilte geen pek krijgt, raakt ook de verbinding met jezelf makkelijk zoek. Dat heeft alles te maken met je zenuwstelsel en het feit dat dit bij stress in de overlevingsstand gaat. Dan is er even geen ruimte voor groei en verbinding met anderen en vooral niet met jezelf.’ Ze was zichzelf compleet voorbij gerend en kreeg plotseling paniekaanvallen. Die heftige ervaring was het begin van haar zoektocht naar meer rust en evenwicht. Ze maakt er uiteindelijk zelfs haar werk van als yin-yogadocent, spreker, trainer en dus ook schrijfster. En toen ze – nu ruim twintig jaar geleden – met het begrip ma in aanraking kwam, was ze er direct door gefascineerd en vastbesloten om er meer over te leren.

Kloktijd & perspectief

En wat is een beter tijd dan nu in de winter. Op dit moment nu ik dit schrijf, zitten weer in een tussentijd naar de winter toe. Nu nog is het herfst, mijn favoriet jaargetijde...alles laat letterlijk los en ademt een soort van melancholie. Ook slaak ik weer een zucht van verlichting wanneer we dat afgepikte uur terugkrijgen, want geloof het of niet, ik heb er de hele zomer last van...alsof de tijd nog sneller gaat. En is ook zo’n ding die eeuwige tijd! Terwijl tijd in wezen niet bestaat. Het is iets wat we bedacht hebben en het leeft alleen maar in ons hoofd.

Het woord vol-ledig behelst mijns inziens nog het best het gevoel van Ma. Vol door leegte. Vroeger kon mijn agenda niet vol genoeg zijn en werd ik helemaal onrustig als ik er ook maar een leeg gaatje in ontdekte, maar nu word ik dolgelukkig van lege agenda-dagen. Hoe leger ik me voelde, hoe voller mijn leven moest zijn en nu ik meer volheid in mijn leven ervaar, word ik nog gelukkiger met minder. Minder maar wel beter. Kwalltetit in plaats van kwantitieit. Het heeft alles met bewustzijn te maken, benadrukt Evers.

Connecting the dots

Wachten…in de rij of op een lijst…niemand zit daar op te wachten. Maar hoe zou het zijn als je de meeste wachtsituaties dus ineens als kansen kon zien om om even op adem te komen, zaken te laten bezinken en wat geduld te oefenen. Mét het vertrouwen dat zich dan juist van alles kan aandienen, vaak op een wijze die we zelf nooit hadden kunnen bedenken. Meestal zien we dat pas achteraf. ‘Connecting the dots’, zoals Steve Jobs dat ooit zo treffend benoemde.

In deze tijd van haast, constante afleiding, instant bevrediging, streven en materialisme biedt Ma daarom een broodnodig tegengeluid aangezien het voor een manier van leven staat waarin ruimte, stilte en juist de afwezigheid van ‘iets’ worden gewaardeerd.

Het magische Ma

Ma is datgene wat er niet is, zodat datgene wat er wél is, aan schoonheid en betekenis wint. Het heeft alles met bewustzijn te maken, benadrukt Evers. In de traditionele Japanse cultuur zie je dat ook terug in kunst, architectuur, rituelen en het dagelijkse leven, waarin er aandacht is voor wat er juist niét is – voor de leegte, de ruimte, het onopvallende. Het staat in schril contrast met onze cultuur, waar leegte juist wordt gezien als iets dat moet worden opgevuld. Het is fantastisch dat we nu de meest indrukwekkende foto’s met onze telefoon kunnen maken, maar hierdoor mis ik wel de joy die ik vroeger had wanneer ik mijn foto’s na een week pas kon ophalen bij de fotoshop. Of het reikhalzend uitkijken naar dat wekelijkse vervolg van die ene serie die ik nu in één keer lig te bingen als ik daar zin in heb. Door zich zo te verdiepen in ma is leegte, rust en niets doen voor haar nu bijna iets esthetisch geworden. In haar boek heeft Miriam zelfs meerdere lege pagina’s opgenomen, bedoeld om je even ruimte te geven om alles even te laten landen. Het is haar diepe wens dat we – juist in deze tijd – niet harder willen rennen en álles willen weten, maar durven te pauzeren. Door ruimte te maken voor het onaffe, het stille en het onzekere. Van human doings weer human beings te worden.

Don’t shoot the messenger

‘Het leven is het lawaai tussen twee ondoorgrondelijke stiltes; de stilte vóór je geboorte en de stilte na je dood.’ Dit citaat van de Chileense schrijfster Isabel Allende verklaart voor mij het eeuwige dilemma tussen hoofd en hart; onze hoofden die ons meestal opjutten terwijl we ten diepste naar ruimte en stilte verlangen. Want dat is waar we vandaan komen en we onbewust ook naar terug verlangen. Zolang we hier op deze aarde rondlopen, hebben we met het lawaai te maken en is het aan ons om in deze letterlijke tussentijd onze eigen stilte te ontdekken; de plek waar we als het ware kunnen groeien en rijpen. Daar voelt het altijd goed. The desire to know your own soul will end all other desires,

Paniekaanvallen en verslavingen zijn mijns inziens daarom geen problemen om van af te willen komen. Het zijn eerder de boodschappers die ons wakker willen schudden om weer op zoek te gaan naar ons eigen, ware pad. Flink wat moed en een grote dosis nieuwsgierigheid zijn daarbij je bondgenoten. En dan kom je erachter dat je ‘probleem’ een blessing in diguise bleek te zijn; een duidelijk geval van connecting the dots. Ma is dus zeker geen recept, maar eerder een uitnodiging tot zelfonderzoek. En zelfkennis is en blijft het begin van alle wijsheid. Daar worden we allemaal beter van. Dat is het wachten wel waard.

Hier vind je 2 oefeningen voor meer Ma.

download salt artikel