Tjitske Jansen

Tjitske Jansen (38) schrijft toneelteksten, geeft theater- workshops en is vooral bekend om haar gedichten, waarmee ze van Terschelling naar de Internationale Poetry Slam in Parijs en Kaapstad trok. Haar laatste boek ‘Koerikoeloem’ gaat over haar enerverende jeugd en is volgens haar eigen zeggen één groot gedicht.

Waar geloof je in?
“Ik geloof in openheid. Dat biedt de beste bescherming. Wanneer je  helemaal jezelf bent kan je ook niet worden ontmaskerd. Heb je niets te verliezen. Door omstandigheden thuis ben ik als kind in verschillende gastgezinnen opgegroeid. Hierdoor heb ik me altijd heel goed leren aanpassen en heb ik de neiging ontwikkeld om er een soort geheim leven op na te houden. Ik had een diepe angst dat wanneer ik gewoon mezelf zou zijn,  het niet goed genoeg was. Nu weet ik dat het juist alles is. Alle pogingen om mijn kwetsbaarheid te verbergen maakten me juist zwakker. Als kind besef je dat nog niet. Het was een  overlevingsmechanisme wat op een gegeven moment niet meer voor me werkte. Vanaf het moment dat ik dat inzicht kreeg ben ik aan het oefenen in zo volledig mogelijk mezelf zijn. Dat is ook best eng. Opvallend genoeg heb ik er bij het schrijven totaal geen last van. Mijn gedichten staan dicht bij mezelf en zijn kwetsbaar. Schrijven doe ik heel direct en primair. Schrijven doe ik tenslotte in m’n eentje. Ik vind het soms lastiger om met hele goede vrienden te zijn dan wanneer ik voor een zaal van tweeduizend mensen sta. Dat heeft ook te maken met het feit dat mijn vrienden veel dichter bij me staan. Ik betrap me in hun aanwezigheid vaak op de behoefte om dan toch weer grappig, gevat of interessant te willen zijn in plaats van gewoon te zijn wie ik ben en ervan uit te gaan dat dat interessant genoeg is. Nu kan ik daar steeds beter naar kijken en  accepteren dat ik een mens ben met onzekere gevoelens en dat dit oké is. Het komt erop neer dat je leert te ontspannen in het moment. Het is niet iets wat je op een dag even leert, maar een levenslange oefening waarvan ik voel dat het me sterker, authentieker én gelukkiger maakt.”

Hoe kwam je tot dit inzicht?
“Mijn kennismaking met het boeddhisme heeft dit inzicht bij mij zeker versneld. Een Engelse jongen die ik ooit ontmoette tijdens Crossing Border – een literair festival - vertelde me over zijn grootvader die in een boeddhistisch centrum in Schotland woonde. Zijn verhaal intrigeerde me en vervolgens had ik een droom waarin deze grootvader voorkwam. De droom was op zich niet spectaculair en tegelijk één van de mooiste dromen die ik ooit had gehad. Ik kan de ervaring niet eens omschrijven. Het was als een belofte. Toen wist ik dat ik deze man moest ontmoeten. Niet lang daarna vertrok ik naar Schotland. De eerste paar dagen in het centrum durfde ik nog niet direct naar hem toe te gaan. Wat moest ik tegen hem zeggen? Maar uiteindelijk heb ik de moed bij elkaar geraapt en zocht ik hem op. Harry - zo heet hij - was blij verrast en het klikte direct. Die eerste periode in het centrum voelde alsof ik thuis kwam. Het boeddhisme sprak me bijzonder aan. Hier ging het om wezenlijke zaken. Alsof de stukjes van de puzzel ineens op hun plek vielen. Ik ging vaker terug. Ook voor langere periodes. Harry die al in de negentig is had een verzorger die ermee stopte en mij werd toen gevraagd of ik die taak wilde overnemen. Na een ‘proeftijd’ van vijf weken besloot ik om het te doen. Ik heb toen nog wat laatste zaken afgerond,  m’n boeltje opgepakt en ben in Schotland gaan wonen. Inmiddels alweer bijna een jaar. Door het boeddhisme leer ik dat je er met inzicht alleen nog niet bent. Je hebt ook discipline nodig om de weg af te leggen die je moet gaan om het inzicht te verwerkelijken. Het mooie van het boeddhisme is dat het geen dogmatische godsdienst is, maar een verzameling van theorieën, lessen en praktische handelingen die je naar je essentie leiden. Boeddha heeft ook gezegd: ‘Je hoeft niets van mij aan te nemen. Probeer het uit en kijk maar of je er gelukkiger door wordt.’ Ik heb daarom besloten om in Schotland en via het boeddhisme mijn interne rommel op te ruimen en te onderzoeken of ik een beter mens kan worden. Ik sta nog maar aan het begin en het is af en toe ook moeilijk en confronterend, maar ik voel dat ik op de goede weg zit.”

Mijn gedichten zijn als
foto’s van mijn leven.

De liefde is een grote inspiratiebron voor jouw gedichten. Wat weet je van de liefde?
“Alles wat je daarover moet weten staat al in  ‘1 Korinthiers 13’! Deze bijbeltekst gaat echt over de hoogste vorm van liefde. Helaas hebben we in onze taal maar één woord voor liefde. In het Grieks bestaan er wel drie woorden voor liefde en in het Koerdisch zelfs vijf! Wel zo handig want er zijn nu eenmaal verschillende vormen en gradaties van liefde. Wat betreft mijn romantische liefdes heb ik goede en mooie relaties gehad, alleen denk ik wel dat deze gebaseerd waren op een tekort, op elkaar  nodig hebben. Bij mijn tweede grote liefde ben ik zelf weggegaan omdat ik me alleen maar gelukkig voelde als ik bij hem was. Die afhankelijkheid benauwde me. Toch heb ik me later ook wel eens afgevraagd of ik wel de juiste beslissing had genomen. Nu ben ik in ieder geval vooral bezig met liefde voor mezelf en mijn omgeving te ontwikkelen.”

Waar hoop je op?
“Ik hoop dat ik zoveel liefde in mezelf mag gaan ervaren dat alle andere omstandigheden ondergeschikt zijn. Dat ik een zegen voor mezelf mag worden en voor anderen.”

Tjitske Jansen, Koerikoeloem, uitgeverij Podium, ISBN 978 90 5759 360 4
Voor meer informatie: www.uitgeverijpodium.nl