Paul Verhoeven

Paul Verhoeven (70) maakte zijn televisiedebuut als regiseur met de bekende kinderserie Floris. Daarna volgden bioscoopsuccessen zoals Turks Fruit, Keetje Tippel en Soldaat van Oranje. Internationaal brak hij door met onder meer Basic Instinct en Total Recall.
Zwart Boek was zijn laatste succes. Onlangs verscheen er een boek van zijn hand over het leven van Jezus.

Waar geloof je in?
“Als ik dan toch ergens in moet geloven is het wel zo aardig om in iets te geloven waarvan ik denk dat het ongeveer waar is, nietwaar? Daarom geloof ik bovenal in de wetenschap, met name de bètawetenschappen, omdat die een vrij nauwkeurige beschrijving van de werkelijkheid weergeven. Neem nou bijvoorbeeld de wiskunde. Daar weet ik toevallig veel van, want dat heb ik gestudeerd. Wiskunde kan je zien als een soort blueprint  van de werkelijkheid  die deze bijna volledig beschrijft. Niets is nu eenmaal volledig dekkend of staat helemaal vast. Ook de wetenschap niet. Maar je kunt er in dit geval wel mee rekenen en óp rekenen. Net zo goed als je ermee kunt bouwen en óp bouwen. Auto’s, gebouwen, vliegtuigen, verlichting, van alles om ons heen is het resultaat van de wetenschap. Vanaf de Renaissance is de wetenschap door de mens steeds meer ontwikkeld en heeft het ons mensen een veel grotere grip op de werkelijkheid gegeven dan heldensagen, magie, alchemie en al het andere wat plaatsvervangend was voor de werkelijkheid, inclusief het godsbeeld. Ze zijn terzijde geschoven door ons vermogen om de werkelijkheid op zo’n precieze manier te beschrijven, dat je er conclusies uit kunt trekken en échte voorspellingen mee kunt doen. De wetenschap is eigenlijk niets meer dan pure logica en voorspelt de zaken beter dan het Orakel van Delphi. Zo is wiskunde eigenlijk een precieze, miraculeuze en wonderlijke coïncidentie. Want je kunt je natuurlijk afvragen hoe het dan komt dat die wiskunde de natuur zo goed kan beschrijven.”

Je sluit de religie duidelijk uit. Wil je alles kunnen verlaren?
“Ik zou mezelf niet als volledige atheïst willen bestempelen, want er zijn nog altijd dingen in het leven die niet te bevatten zijn en een mysterie blijven. De evolutietheorie is voor mij in ieder geval een feit, maar waaróm leven we? Ik zou het echt niet weten. Volgens mij heeft het leven geen bepaalde zin. Je bestaat gewoon en daaraan kan je hooguit een zekere zin geven. Net zoals de liefde bestaat. Ik hou van mijn vrouw, mijn kinderen, mijn werk, de kunst, mijn honden....Ondanks de verschillende vormen van die liefde,  weet ik niet of het een betekenis heeft. De liefde – misschien is het wel een instinct – ís gewoon en van daaruit handel ik. Soms besluit ik dan dingen – veelal existentiële beslissingen - die ik met mijn verstand nooit besloten zou hebben.
Ook mijn keuze voor de film is er uiteindelijk een vanuit liefde geweest. Het was een uit de hand gelopen hobby, waar mijn hart toch dichterbij bleek te liggen dan bij de wiskunde waarin ik was afgestudeerd. Die keuze heeft mijn verdere leven bepaald. Maar als je natuurlijk naar de wereld in zijn geheel kijkt is het heel moeilijk om te geloven dat er een hogere, liefdevolle macht zou zijn die het beste met ons voor heeft. Dat is niet te zien. Er is eerder sprake van het tegendeel. Alsof er een satan aan het werk is in plaats van een goedwillende God. Ik streef er overigens zelf niet zozeer naar om alles precies te verklaren, eerder om er een lijn in te zien. De wetenschap is hierbij heel bruikbaar. Deze is ook goed te gebruiken om vreselijke natuurrampen te voorkomen. Denk hierbij aan de Deltawerken of apparatuur waarmee men tsunami’s kan voorspellen. Daar kom je mijns inziens verder mee dan bidden.”

Ik kijk met de blik van
een dramaturg naar het
Nieuwe Testament

Waarom schreef je een boek over Jezus van Nazareth?
“Dit boek heb ik geschreven met behulp van mijn biograaf Rob van Scheers. Het is het resultaat van een jarenlange studie gevoed door een sterke fascinatie voor Jezus en de behoefte om de waarheid boven tafel te krijgen. Vanwaar die fascinatie? Dat is voor mij één groot mysterie. Zo rond mijn zestiende begon ik eens wat te lezen in de bijbel en werd direct gegrepen door de figuur Jezus. Dat is altijd zo gebleven. Er rezen allerlei vragen bij me op. Waar stond hij voor? Wat betekende hij voor mij en - de belangrijkste vraag - wie was hij werkelijk? Want de het Nieuwe Testament is natuurlijk ook het resultaat van een eeuwenlange christelijke redactie waardoor zaken zijn toegevoegd, versluierd of domweg zijn weggewist. Dit alles ter wille van de compositie. Ik had daarom de sterke behoefte om hem anders neer te zetten dan hij in de Bijbel wordt beschreven. Hem te ontdoen van tweeduizend jaar christelijke inkleuring. Voor de meeste mensen staat Jezus voor de kruisiging en de opstanding, maar zijn waarde voor mij bestaat uit de ethiek die hij heeft uitgedrukt in zijn parabels, zoals in ‘De verloren zoon’ en ‘De barmhartige Samaritaan. Zo zijn er velen en juist deze parabels zijn heel goed bewaard gebleven. Het schrijven van het boek was een behoorlijke klus. Ik ben blij met het resultaat, maar vooral met het feit dat het voorbij is. Het is voor mij nu echt afgerond.”

Waar hoop je op?
“Gezondheid is nog altijd het grootste goed. Daarom op gezondheid voor mij en iedereen die ik lief heb zou ik zeggen. Daarnaast hoop ik dat ik mijn nieuwsgierigheid behoud. Naar mensen en de meest uiteenlopende zaken, waardoor ik altijd weer op verrassende plekken beland. In mijn geest, op de wereld en door het leven. Nieuwsgierigheid is mijn grootste gift. Het is de drijfveer van alles wat ik tot nu toe heb bereikt.”  

Voor onfo over: Jezus van Nazareth, door Paul Verhoeven uitgeverij J.M. Meulenhoff
www.meulenhoff.nl

tekst : Roxane Catz