Complete gezondheid uit het oosten

Het woord ‘allergie’ wordt de laatste tijd te pas en te onpas gebruikt. Zeker op het gebied van voeding. Vaak is er echter sprake van een overgevoeligheid voor bepaalde producten. Maar hoe herken je het verschil? Vriendin zet de feiten op een rijtje.

Bultjes van aardbeien is al lang geen nieuw verschijnsel, maar tegenwoordig blijken steeds meer mensen overgevoelig te reageren op  bestanddelen in bepaalde producten. Wat is de oorzaak hiervan en waarom leken die reacties vroeger minder voor te komen? Volgens Anneke Donker die als diëtist verbonden is aan LUMC (Leids Universitair Medisch Centrum) komt dit onder meer door onze moderne westerse leefstijl. “Allereerst wordt het voedselovergevoeligheidsprobleem nu meer onderkend, waardoor men het idee krijgt dat het nu vaker voorkomt. Daarnaast leven we in veel hygiënischer omstandigheden, waardoor infecties nauwelijks een kans krijgen en het lichaam daarom minder antistoffen aanmaakt. Ook alle inentingen tegen allerlei ziektes zorgen ervoor dat ons natuurlijke afweermechanisme nog meer afneemt. De steeds toenemende hoeveelheid additieven (zoals smaak,- geur,- en kleurstoffen) spelen ook een rol, maar uiteindelijk niet zo’n grote als in eerste instantie werd gedacht. Andere factoren zoals stress, roken, alcohol, medicijngebruik en lichamelijke inspanning kunnen overgevoeligheidsklachten nog eens verergeren. De verschijnselen van voedselovergevoeligheid zijn erg verschillend en daarom is het moeilijk vast te stellen of bepaalde klachten, zowel fysieke als psychische hiermee te maken hebben. Bij klachten van twee verschillende organen, zoals bijvoorbeeld diarree én eczeem is de kans groot dat het hier om een voedselallergie gaat.”

Allergie of intolerantie?
Voedselovergevoeligheid is een verzamelwoord voor drie begrippen: Voedselallergie, voedselintolerantie en voedselaversie. Een voedselallergie is een overmatige reactie van het immuunsysteem (het afweermechanisme van ons lichaam) op bepaalde stoffen (allergenen). Het heeft allerlei manieren om ‘ongewenste indringers’ te lijf te gaan. Door dit ingewikkelde systeem kan er veel misgaan. Indien één van deze reacties te overdreven plaats vindt is er sprake van een allergische reactie. Wanneer iemand na het eten van bijvoorbeeld één enkele aardbei jeukende, rode bultjes krijgt, reageert het lichaam alsof er honderd aardbeien zijn gegeten. Het zijn vooral de eiwitten en de eiwit-suikerverbindingen in de voeding waar het lichaam sterk op reageert. Deze bestanddelen komen in vrijwel ieder voedingsmiddel voor. De minste hoeveelheid of alleen al de geur kan een allergische reactie geven. Zo kan iemand met een koemelkallergie al een reactie krijgen wanneer hij of zij hartstochtelijk wordt gekust door een ander die zojuist een glas melk heeft gedronken. Zo’n reactie kan onmiddellijk of pas na langere tijd optreden. Allergieën zijn vaak erfelijk bepaald. Omdat de darmwand bij baby’s en kinderen dunner is, zijn ze vaker allergisch voor voedsel dan volwassenen. Het verloop van allergische reacties is moeilijk te voorspellen. Veel allergieën verdwijnen in de loop der jaren, maar sommige, zoals bijvoorbeeld een pinda-allergie gaan nooit meer over. We spreken van voedselintolerantie wanneer er een abnormale reactie op voedsel of voedingsbestanddelen plaatsvindt, waarbij het afweersysteem niet betrokken is. Soms kan men wel een bepaalde hoeveelheid verdragen en is er spraken van een ‘drempel’ die niet moet worden overschreden. Door middel van het zogenaamde eliminatiedieet (het weglaten van bepaalde voedingsmiddelen) kan onderzocht worden waar het probleem ligt. Men spreekt ook van intolerantie wanneer er een aangeboren stofwisselingsprobleem is van een voedingsmiddel of voedselbestanddeel (bijvoorbeeld suikerintolerantie). Voedselaversie is een reactie op voedsel die wordt veroorzaakt door emoties. Wanneer iemand bijvoorbeeld beslist geen paardenvlees kan eten omdat hij of zij van paarden houdt. Hier zijn verder geen ernstige reacties aan verbonden.

De erfelijke aanleg van allergie blijkt uit onderstaande cijfers:
Erfelijke aanleg                                         Kans op allergie
Ouders niet allergisch                                               10%
Allergische broer of zus                                           20%
Eén allergische ouder                                               40%
Beide ouders allergisch                                           60%

Welke allergieën komen het meest voor?
Met de volgende allergieën hebben we in Nederland het meest te maken:
Koemelkallergie: Koemelk bevat proteïnen (eiwitten) die sterk allergisch kunnen zijn. De allergiesymptomen doen zich gewoonlijk in de eerste zes maanden voor. Kinderen met een dergelijke allergie zijn vaak ook overgevoelig voor de vervangingsmiddelen. In die gevallen kan gebruik worden gemaakt van voorverteerde (koe)melk. Meestal verdwijnt deze allergie omstreeks het vijfde jaar;
Eiwitallergie: omdat eiwit ook uit dierlijke proteïnen bestaat, gaat deze allergie vaak samen met koemelkallergie, maar kan ook afzonderlijk voorkomen. Sommige vaccins (o.a. tegen de bof) bevatten kippenembryo’s en kunnen in dit geval allergische reacties veroorzaken;
Visallergie: Een aantal vissoorten bevat allergenen. Sommige mensen zijn maar voor één soort vis overgevoelig. Omdat de lijm op de achterkant van postzegels uit visafval is geproduceerd, kan alleen maar het likken eraan een allergische reactie veroorzaken;
Kreeften,- en schelpdierenallergie: Ook hier kunnen de reacties worden veroorzaakt door één of meerdere soorten. Zo zijn sommige mensen allergisch voor mosselen én oesters en anderen slechts voor een van de twee;
Fruit,- en groentenalergie: Hierbij is sprake van overgevoeligheid voor appels, peren, steenvruchten (kersen, abrikozen, perziken etc.) en droge vruchten (pinda’s, noten, hazelnoten, amandelen etc). Van de groentesoorten zijn het vooral spinazie, tomaten, peterselie selderij en kervel die een allergische reactie kunnen veroorzaken.

Bij Karin Smits (34) is pas twee jaar geleden vast komen te staan dat ze overgevoelig is voor gluten (een eiwit dat voorkomt in granen, zoals tarwe, rogge, gerst en haver). Deze overgevoeligheid wordt coeliakie genoemd en komt steeds meer voor. Karin: “Tot twee jaar geleden heb ik me eigenlijk altijd beroerd gevoeld. Als kind huilde ik al veel en had ik de nodige problemen. Niemand wist wat ik had en men dacht dat het wel tussen mijn oren zou zitten. Toen ik ouder werd wist ik gewoon zeker dat er iets met me aan de  hand was. Ik heb het hele medische circuit doorlopen en heel wat uren van mijn leven in wachtkamers doorgebracht. Totdat iemand mij een keer attent maakte op coeliakie. Na een dunne darmbiopsie (hierbij wordt een stukje weefsel weggehaald, rc) werd eindelijk duidelijk ik toch echt een erkende aandoening had……... Mijn opluchting was zo groot dat het me niets meer uitmaakte dat ik me vanaf dat moment aan strenge dieetregels moest gaan houden. De gevolgen van ‘zondigen’ zijn zo desastreus dat ik alle voor mij verboden heerlijkheden met gemak kan weerstaan. Het is dus niet zoals bij een afslankdieet, waarbij je kunt denken van ‘ach, wat zou  het….morgen begin ik gewoon weer opnieuw’. Gluten zitten in zoveel voedingsmiddelen verborgen. In mayonaise, koekjes, soepen, sauzen, zelfs in knakworstjes! Boodschappen doen betekent voor mij eindeloos etiketjes spellen en neemt dus behoorlijk wat tijd in beslag. Lekker overal uit eten gaan zit er voor mij ook niet in. Maar gelukkig houden steeds meer restaurants rekening met mensen zoals ik. Hoe beter het restaurant is, hoe minder ze met bindmiddelen werken, waardoor ik daar eerder zal gaan eten. Toen ik eenmaal mijn dieet volgde werd ik ook prompt zwanger, terwijl dat voor die tijd nog nooit was gelukt. Uit voorzorgsmaatregel krijgt mijn zoontje nu ook aangepaste voeding en over een tijdje laat ik hem uitvoerig testen. Ik ben blij dat ik hem die eventuele ellende die ik heb moeten doorstaan kan besparen!”

Peuters hebben vaker last van glutenallergie
Kinderen tussen de twee en vier jaar lijden veel vaker aan coeliakie dan door artsen wordt vastgesteld. Dat blijkt uit een onderzoek van het LUMC. Tegenover elk kind waarbij de diagnose is gesteld, staan zeven tot veertien kinderen die eveneens aan de ziekte lijden, maar bij wie dat niet wordt opgemerkt.

Tip:
Voor kinderen is het veel moeilijker om zich aan een strikt dieet te houden. Vooral op scholen krijgen ze nogal eens te maken met traktaties. Daarom is het praktisch als je kind op school een eigen snoeptrommel heeft, waaruit het iets mag kiezen wanneer er getrakteerd wordt. Doe er zoveel mogelijk verpakt en niet bederfelijk snoep in. Je kunt ook een lijstje maken met wat het kind mag hebben en dat meegeven naar partijtjes.

De meest voorkomende allergische reactie is de zogenaamde histaminereactie. Histamine is een stof die in het immuunsysteem wordt vrijgemaakt door zogenaamde ‘mestcellen’ (een soort afweercellen). Deze stof komt bijvoorbeeld vrij na een insectenbeet. De histamine veroorzaakt een toevloed van bloed en lymfe (de rode zwelling), waardoor antistoffen en afvalstoffen sneller kunnen worden aan- en afgevoerd. De jeuk of pijn waarschuwt ons dat er iets aan de hand is op de getroffen plek.  Bij een overmatige histaminereactie  wordt er ongewenst of teveel histamine aangemaakt. Symptomen van zo’n reactie zijn bijvoorbeeld zwelling (van de huid en/of slijmvliezen), roodheid, vlekken op de huid en jeuk. Andere overmatige allergische reacties van het immuunsysteem kunnen ontstekingsbeelden als reuma en artritis, vermoeidheid, krampen longaandoeningen (zoals bijvoorbeeld astma), bloedsomloop-, gedrag-, vochthuishouding,- en spijsverteringsstoornissen als gevolg hebben. Alle allergieën zijn regulier te testen via de huid, het bloed of middels een provocatieonderzoek (hierbij wordt de patiënt belast met de allergene stof)

De weg naar verlichting
De gangbare aanpak van een allergie is meestal het bestrijden van de symptomen (met bijvoorbeeld antihistaminica) of het vermijden van een bepaald voedingsmiddel. Beter is het de werkelijke oorzaak van de allergie aan te pakken, door het verbeteren van het immuunsysteem. Natuurlijke, lichaamseigen maatregelen en stoffen kunnen een positieve invloed op de diverse stadia van een allergische reactie hebben. Naast een beperking van de eiwitten in de voeding, zal de verbetering van de kwaliteit van slijmvliezen en bloedvaten een allergie doen tegengaan, nog voor dat het immuunsysteem hoeft te reageren. Vitamine C en de zogenaamde OPC’s (die in groente en fruit zitten) hebben hier een gunstig effect op. Het immuunsysteem wordt onder andere belast door onvoldoende slaap, fysieke en geestelijke overbelasting, lichaamsvreemde stoffen (bijvoorbeeld synthetische additieven aan voedingsmiddelen), (lucht)verontreiniging, medicijnen, straling, bacteriën en virussen. Door voldoende slaap, ontspanning, lichaamsbeweging en een gezonde voeding wordt het immuunsysteem versterkt. Vitamine C, E, selenium en vele van nature in groente en fruit voorkomende ‘fyto-nutriënten’ dragen hiertoe bij.  Vitamine C (met bioflavonoïden) is daarbij een natuurlijk antihistaminicum evenals het kruid Scutellariae. Kattenklauw, Pau d’Arco, Astragalus en Canadese Geelwortel zijn kruiden die het immuunsysteem ondersteunen. Vetzuren spelen ook een belangrijke rol bij het verloop van allergische reacties. De hieruit gevormde prostaglandines bepalen hoe een ontstekingsreactie verloopt. Verzadigde vetten (VV’s, veelal van dierlijke afkomst) versterken de reactie, terwijl meervoudig onverzadigde vetzuren (MOV’s, meestal plantaardige vetten) de ontstekingsreactie verminderen.  De kunst is dus om de goede vetten van de slechte te onderscheiden. Dus eet voldoende koudgeperste (olijf)olie of neem dagelijks een aantal lepels Perfect Balance van Omega & More, een supergezonde oliemelange die bij iedere reformwinkel verkrijgbaar is (vanaf ƒ 24,95 voor 250 ml). Bewaar koudgeperste oliën op een koele plaats en verhit ze nooit omdat hun samenstelling dan verandert en ze zelfs schadelijk voor het lichaam zijn. Bak dus liever in neutrale (olijf)olie, of nog beter in roomboter. Verder bevat ook vette vis (zalm, haring), als uitzondering op de dierlijke vetten, hele gezonde vetzuren.

Borstvoeding is hypoallergeen (het bevat weinig eiwitten en veroorzaakt daarom nauwelijks allergische reacties), gezond en goedkoop. Het kan  echter toch kleine, door de moeder geconsumeerde spoortjes allergenen bevatten. Bij uiterst gevoelige baby’s kan moedermelk dan toch klachten geven. In dit geval dient de moeder een hypoallergeen dieet te houden. Door het eerste halfjaar uitsluitend borstvoeding te geven, wordt de kans op voedselallergie bij de baby kleiner of zijn de verschijnselen minder heftig.

Nuttige adressen
De volgende adressen zijn handig voor het inwinnen van informatie over voeding, (kook)boeken, restaurants, tips etc:

Allergietelefoon (voorheen LIVO-informatielijn)
Tel. 070 – 30 68 890 (Werkdagen van 10.00 tot 13.00 uur)

Databank voor voedselovergevoeligheid ALBA (voor informatie over samenstelling van producten)
Postbus 360
3700 AJ Zeist
Tel. 030 – 69 44 769 (Maandag en donderdag van 13.30 tot 15.30 uur)

Huidfederatie (huidinfolijn)
Tel. 026 – 35 14 160

Nederlandse Coeliakie Vereniging
Postbus 65
3860 AB  Nijkerk
Tel. 033 – 24 71 040 (Maandag t/m vrijdag van 09.00 tot 13.0 uur)

Stichting voedselallergie
Postbus 207
3860 AE  Nijkerk
Tel. 033 – 46 55 098 (Werkdagen van 09.00 tot 13.00 uur)
Internet: www.stichtingvoedselallergie.nl

Werkgroep Voeding en Gedrag (Houdt zich bezig met de invloed die voeding op de psyche heeft, werkdagen van 09.00 tot 13.00 uur)
Tel. 033 – 46 55 098

Voedingscentrum
Postbus 85700
2508 CK  Den Haag
Tel. 070 – 30 68 888
Internet: www.voedingscentrum.org

Voedingstelefoon (algemene vragen over voeding)
Tel. 070 – 30 68 810

Vitamine Informatie Bureau
Postbus 360
3700 AJ  Zeist (Vitamine Vragen Uur op maandag en donderdag van 11.00 tot 12.00 uur)
Tel. 030 – 69 44 777

De Amsterdam Kliniek (Medische praktijk waar een combinatie van met name alternatieve en reguliere methoden wordt toegepast)
Tel. 020 – 69 75 361
Internet: www.wellness.demon.co.uk/holindex.htm

Sorgente (Bedrijf dat speciale dieetvoeding thuis levert, begeleiding geeft en vragen beantwoordt)
Tel. 030 – 63 46 263
Internet: www.sorgente.nl

Slagerij Van ’t Hoff (ambachtelijke slagerij die precies kan vertellen welke kruiden en andere toevoegingen in een bepaald vleesproduct zitten. Hij ontwikkelde ook een rookworst zonder gluten en suikers.)
Gen. Cronjéstraat 92
2021 JL  Haarlem
Tel. 023 – 52 57 684
Internet: www.hoff.nl

Boeken:
Voedselallergie, wat doe je ermee?, door Anneke Donker.
ISBN: 90.4390.126.1, prijs: ca. ƒ 29,50.
Voedselallergieën bij baby’s en kinderen, door Cora de Vos
ISBN: 90 269 2154 3, prijs: ƒ 17,50.