Het goud van de Berbers

In het rijk der oliën is er een nieuwe en tegelijk eeuwenoude ster aan het firmament: Arganolie. Hemels van smaak, heel gezond en met unieke cosmetische eigenschappen. Helaas is de donkergoud gekleurde olie schaars omdat deze maar op één plek in de hele wereld wordt geproduceerd. Happinez (journaliste Roxane Catz en fotograaf Martine van der Meer) reisde af naar het zuiden van Marokko, op zoek naar het geheim van deze bijzondere olie.

Vloeibaar goud
Het is nog vroeg in de ochtend wanneer we vanuit Agadir met onze gids, Halima, het Atlasgebergte in rijden. Ons doel is het dorpje Tiskiji, in het zuidwesten van Marokko, waar zich één van de inmiddels tweeëntwintig vrouwencoöperaties in dit gebied bevinden die zich dagelijks bezig houden met het produceren van Arganolie. Een olie die zo lekker is dat deze op een dag wel ontdekt móest worden door de rest van de wereld. En dat gebeurde - inmiddels een aantal jaren geleden – toen Franse en Duitse fijnproevers er lucht van kregen en het niet lang geheim hielden. Wie de licht romige,  subtiel nootachtige smaak van Arganolie proeft begrijpt direct waarom.
De tocht voert langs kronkelige wegen,  rode rotsen, bloeiende oleanders, palm,- olijf én arganbomen die zo typisch zijn voor deze streek en de vruchten dragen waaruit de arganolie wordt geperst. Deze Argania Spinosa, zoals de oorspronkelijke naam luidt, groeide al vijfentwintig miljoen jaar geleden en kan zo’n vierhonderd jaar worden.  Met zijn brede kruin en gespierde takken weet de Arganboom nog te overleven op deze schrale bodem. Zijn wortels - die tot dertig meter diep in de grond kunnen doordringen - zorgen niet alleen voor vocht, maar beschermen de grond ook tegen de oprukkende woestijngrond. Om die reden heeft Unesco deze zinderende vlakten rondom Agadir tot werelderfgoed uitgeroepen. 
In augustus vallen de vruchten - die nog het meest aan olijven doen denken - van de bomen waarna de vrouwen ze verzamelen. Hiervoor vertrekken ze in de vroegste ochtenduren de bergen in en keren pas aan het einde van de dag met rijk gevulde manden terug. Op hun veelal versleten slippers over de met keien bezaaide en slecht begaanbare paden. Vaak onder luid gezang. “Kijk!” roept Halima en ze wijst naar een Arganboom waarin we een geit ontwaren. “De geiten zijn dol op de vruchten. Ze klimmen in de boom en eten ze op. Omdat ze alleen de harde schil verteren bevinden de pitten zich ook in de geitenkeutels. Die pitten worden ook wel gebruikt, maar alleen voor de mindere kwaliteit Arganolie..” legt ze uit en trekt een vies gezicht. Niet alle arganolie is kennelijk hetzelfde.

Ik werk al jaren in de cosmetica maar arganolie is voor mij het summum,” vertelt ze enthousiast.

Respect voor mens en natuur
De Marokkaan Mohammed El Karz woonde destijds als waterbouwkundig ingenieur in Duitsland toen hij voor een project door Marokko reisde.  Hij kwam daar op plaatsen waar vrouwen sinds jaar en dag vaak onder erbarmelijke omstandigheden Arganolie maakten, die daarnaast ook nog voor een schijntje langs de weg of op de markt werd verkocht. El Karz trok zich niet alleen het lot van deze vrouwen aan, maar realiseerde zich tevens de fantastische mogelijkheden voor dit mooie, gezonde product wanneer het met respect voor mens en natuur, wereldwijd professioneel zou kunnen worden verkocht. Op een manier waar iedereen en alles op vooruit zou gaan. Als snel wist hij  een minstens zo’n enthousiaste zakenpartner te vinden en samen bezochten ze de Arganstreek. Daar kwamen ze in contact met onlangs opgezette coöperaties van de UCFA (Union Cooperatives des Femmes de l’Arganeraie), bedoeld om de vrouwen en hun ambachtelijke wijze van produceren te beschermen. Hierbij werd de beste kwaliteit arganolie onder streng hygiënische omstandigheden door Berbervrouwen in huiselijke kring gemaakt. Een wijze zoals die van moeder en dochter al eeuwen de traditie was. Met de UCFA ontstond daarop een verbintenis waarna het bedrijf Argand’Or een feit was en het aantal coöperaties toenam. Ze representeren de UCFA wereldwijd en dragen zorg voor goede sociale en financiële omstandigheden en alle distributie. Ze zijn zelfs erkend door de koning van Marokko, die het bedrijf ook een keurmerk heeft toegekend. Argand’Or heeft inmiddels diverse prijzen gewonnen, De naam staat letterlijk voor het “het goud van Marokko”. Niet alleen omdat hun product aan vloeibaar goud doet denken, maar ook door de  (goud)eerlijke werkwijze waardoor ruim duizend vrouwen met hun families een vrij en goed bestaan kunnen leiden en – vanwege de duurzame productiemethodes – de natuur wordt gerespecteerd. Het bedrijf betaalt de Berbervrouwen waar zij recht op hebben (Fair Trade) en financiert waterbouw- en windmolenprojecten en verzorgt nieuwe aanplant van de bomen.

Complete harmonie
Aan het einde van de ochtend bereiken we Tiskiji in de gemeente Imozar. Het dorpje telt zo’n vierhonderd inwoners waarvan vierendertig vrouwen in de coöperatie zitten. We lopen via een hobbelige weg door een prachtige houten deur die toegang biedt tot de binnenplaats van de zogenaamde riad – het hoofdhuis - met in het midden een vijver. Hier, bij de oudste familie van het dorp  worden we hartelijk ontvangen door een aantal vrouwen die ons onverstaanbaar welkom heten. Gelukkig spreekt Halima vloeiend frans en functioneert deze dagen als vertaalster. De vrouwen zijn blij met onze komst vertelt ze, want ze begrijpen dat hun product daarom meer onder de aandacht zal komen. Vervolgens worden we getrakteerd op een ontbijt dat bestaat uit vers gebakken brood en schaaltjes gevuld met arganolie en ‘amlou’, een verrukkelijk mengsel van gemalen amandelen, arganolie en honing waarin we de stukjes brood moeten dopen. Hierna is het tijd voor een bezoek aan de coöperatie waar de vrouwen aan het werk zijn. Aïcha, een doofstomme vrouw, wijst de weg. Haar donkere, met kohl omrande ogen volgen ons al de hele tijd en met wenkende gebaren loopt ze het  verder gelegen gebouwtje binnen waar de vrouwen in shifts de arganolie maken. Daar zitten ze gehuld in kleurige gewaden, zij aan zij op rieten matten. Luid pratend en lachend, terwijl er hard wordt gewerkt. Als een levende productielijn, in complete harmonie. Eerst worden de bikkelharde noten gekraakt tussen een steen op de grond en een steen in de hand. Daarna worden alle restjes schillen verwijderd zodat de schone noten overblijven. Deze worden vervolgens heel licht op een vuurtje geroosterd voor de smaak en tenslotte in een stenen handmolen gemalen. De substantie die hierbij vrijkomt wordt geruime tijd intensief met bronwater gekneed totdat de goudgele arganolie vrijkomt. Ongeveer veertig kilo noten is nodig voor een fles van één liter olie en zo’n twaalf volle flessen is de gemiddelde opbrengst van een dag. Al met al uiterst arbeidsintensief werk, waarbij de vrouwen elkaar voortdurend afwisselen. De korrelige pulp die overblijft doet perfect dienst als veevoer. Naast de werkruimte bevindt zich een klaslokaal met een lange tafel en aan de muur een groot schoolbord waar de vrouwen onder meer leren lezen en schrijven. De UCFA en Argand’Or hebben het mogelijk gemaakt dat zij zich de laatste jaren hebben kunnen ontwikkelen.
Inmiddels is het tijd voor de lunch. Terug in de riad worden we dit keer getrakteerd op een overheerlijke lams-tajine, een typisch Marokkaans gerecht waarin vlees of vis met groenten langere tijd gestoofd wordt in een speciale aardewerken pan met een deksel. In al hun gerechten verwerken ze de arganolie die voor een nog vollere smaak zorgt. Het is een ware delicatesse die het ook geweldig doet bij pasta, door salades, over (geiten)kaas , yoghurt of room- en ijsdesserts.
Aan het einde van de dag lopen we een groepje vrouwen tegemoet die met hun manden vol argannoten terugkeren vanuit de bergen. Bij één van de bomen voor het dorp  gaan ze in een kring zitten en beginnen te zingen en klappen, waarop een aantal onder hen zelfs vrolijk gaan dansen. Dit alles na een lange en intensieve werkdag. De vrouwen lijken onvermoeibaar.

Lekker, gezond én mooi
De volgende morgen worden we in alle vroegte gewekt door het ochtendgebed vanuit de Moskee. Buiten is het nog heerlijk fris en we voelen ons opperfit. Zou de arganolie al zijn werk doen, vragen we ons af. Volgens Halima zou dat best zo kunnen zijn. Aan de olie worden tenslotte uitzonderlijke gezonde eigenschappen toegeschreven. Zo is het erg rijk aan omega 3 vetzuren – veertig procent meer dan in visolie - waardoor het kan helpen bij hormonale klachten, zoals de overgang en pms. Ook bevat het omega 6 vetzuren die een te hoog cholesterolgehalte helpen verlagen en werkt het bloeddrukverlagend. Rineke van den Berg, eigenaar van BQ Cosmetics, kwam enige tijd geleden in aanraking met argan-olie en is overtuigd van de heilzame werking ervan. “Ik werk al jaren in de cosmetica maar arganolie is voor mij het summum,” vertelt ze enthousiast. Ik heb er niet alleen van alles over gelezen – er is veel wetenschappelijk onderzoek naar verricht – maar ik ondervind dagelijks de resultaten.” Zelf gebruikt ze de speciale huidolie en de huidcrème. “Argand'Or bezit het keurmerk van de BDIH, 'Certified Natural Cosmetic' dat staat voor het gebruik van louter natuurlijke grondstoffen uit de biologische landbouw en respect voor natuur en milieu tijdens het productieproces, licht ze toe. Ook slikt ze de olie-capsules omdat ze die makkelijk mee kan nemen. “Door de hoge concentraties mineralen en vitamines, waaronder vitamine E en A is argan-olie een perfect anti-oxidant en werkt het celregenererend, verjongend en ontzurend op het lichaam. Daarom kan het ook goed ingezet worden bij reumatische klachten. Het geheim van de olie zit volgens haar vooral in het stofje arganine dat alleen in arganolie voorkomt. Dit heeft een sterk genezende werking en een positieve invloed op tal van huidproblemen, zoals bijvoorbeeld eczeem en schimmels. Vanwege de speciale moleculaire samenstelling wordt de olie veel beter door de huid opgenomen dan de gangbare oliën. Arganolie is niet goedkoop maar wanneer je alle voordelen van deze olie bij elkaar optelt is het de prijs meer dan waard. Dit mooie verhaal bevat echter ook een sombere noot. Vanwege de extreme droogte is de oogst is de laatste twee jaar verminderd en het bestaan van de arganboom wordt ernstig bedreigd door onder meer verwoestijning en de aanleg van nieuwe wegen. In de afgelopen honderd jaar is al een derde van de oorspronkelijke hoeveelheid arganbomen verdwenen! De UCFA en Argand’Or doen er alles aan om de bomen te beschermen en opnieuw aan te planten. En wij hebben nu een fantastisch argument om deze heerlijke en gezonde olie te gaan én blijven gebruiken. Zolang het nog kan. Maar de Berbers hebben de hoop dat het goede het kwade zal overwinnen: “Hamdoulila, incha Allah!”,  “Het gaat goed, als God het wil!”

Voor meer informatie: www.argandor.nl
Met medewerking van en dank aan Transavia, www.transavia.com